Arktyka znika na naszych oczach. Polscy naukowcy dokumentują zmiany

Arktyka ociepla się nawet kilkukrotnie szybciej niż wynosi średnia globalna, a skutki tego procesu widać gołym okiem. Polscy naukowcy ze Stacji Polarnej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza na Spitsbergenie właśnie rozpoczęli kolejny sezon badań, by udokumentować zmiany zachodzące w tym wrażliwym ekosystemie.

Lodowce znikają w oczach

→ Czytaj też: Upadek czterech cywilizacji w jednym momencie. Archeolodzy rozwiązali zagadkę epoki brązu

Jak mówi szef stacji, dr Krzysztof Rymer, lodowce, które jeszcze do niedawna były stałym elementem krajobrazu widocznego z okien stacji, znikają w imponującym tempie. Dwa lodowce położone najbliżej bazy przekształciły się już w niewielkie płaty lodu zalegające jedynie w najwyższych partiach dolin, które same przez tysiące lat wyrzeźbiły.

Naukowcy prowadzą tam coroczne pomiary bilansu masy lodowca Sven – program trwa już od blisko 20 lat. To właśnie długie serie obserwacji pozwalają odróżnić naturalną zmienność od trwałych zmian zachodzących pod wpływem ocieplającego się klimatu.

Naturalne laboratorium na wyciągnięcie ręki

→ Czytaj też: Zaginione Miasto pod Atlantykiem. Naukowcy przewiercili się do systemu, który je zasila

Spitsbergen to wyjątkowe naturalne laboratorium do obserwacji procesów związanych ze zmianami klimatu. W tym sezonie badania obejmują m.in. poszukiwania nowych gatunków niesporczaków, analizę wpływu ocieplenia na populacje przekopnic arktycznych, monitoring procesów eolicznych, badania oczek wytopiskowych na przedpolach lodowców, dendrochronologię krzewinek i drewna dryftowego, ocenę zanieczyszczenia wybrzeży polarnych mikroplastikiem oraz eksperymenty dotyczące wpływu ocieplenia na zbiorowiska roślinności tundrowej.

„Prowadzimy przede wszystkim badania podstawowe, które pozwalają lepiej zrozumieć, jak funkcjonuje środowisko Arktyki i jak może zmieniać się w przyszłości” – podkreśla dr Rymer.

Badania nad przekopnicami arktycznymi mogą pomóc w opracowaniu skuteczniejszych sposobów ochrony tych niewielkich skorupiaków, które są ważnym elementem arktycznych łańcuchów pokarmowych. Z kolei badania geomorfologiczne pozwalają lepiej zrozumieć procesy, które kilkanaście–kilkadziesiąt tysięcy lat temu kształtowały znaczną część obszaru dzisiejszej Polski.

Stacja niemal samowystarczalna energetycznie

W tym sezonie zakończono rozbudowę instalacji fotowoltaicznej. Dzięki dodatkowym panelom słonecznym i systemowi magazynowania energii stacja jest latem niemal samowystarczalna energetycznie. Generatory prądu uruchamiane są jedynie sporadycznie, głównie do zasilania najbardziej energochłonnych urządzeń.

Jak zaznacza Rymer, jest to niezwykle istotne dla pracy aparatury badawczej oraz łączności internetowej, która jest kluczowa nie tylko dla naukowców, ale również dla bezpieczeństwa uczestników wypraw.

Wyzwania logistyczne i międzynarodowa współpraca

Badania w Arktyce oznaczają również wyzwania logistyczne. W tym roku największym problemem jest mniejsza liczba statków pływających w rejonie stacji, co utrudnia transport ludzi, sprzętu i zaopatrzenia. W pierwszej, siedmioosobowej grupie badawczej pracują naukowcy z Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM oraz Wydziału Biologii UAM, wspierani przez badaczy z University of Bayreuth i Estonian University of Life Sciences.

W kolejnych tygodniach do zespołu dołączą naukowcy z Wydziału Chemii UAM i Wydziału Archeologii UAM, Centrum Badań Obszarów Zimnych im. Alfreda Jahna Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Karola w Pradze oraz studenci University Centre in Svalbard. Tegoroczny sezon badawczy potrwa do początku września.

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu prowadzi badania polarne w Arktyce i Antarktyce od ponad 55 lat. Własna Stacja Polarna UAM działa na Spitsbergenie od 2011 roku, znajdując się nad Zatoką Petunia, około 1300 km od bieguna północnego. Zebrane w tym sezonie dane pozwolą jeszcze lepiej zrozumieć procesy zachodzące w szybko zmieniającym się środowisku Arktyki.