Czapka chłodząca głowę działa jak lek na depresję. Nowe badanie wyjaśnia mechanizm

Co łączy sportowców po wstrząśnieniach mózgu, studentów z objawami depresji i chłodną okład na czole? Odpowiedź może zaskakiwać: czapka chłodząca głowę. Gdy naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii nakazali grupie ochotników spędzić 30 minut w czepku z płynem o temperaturze 33 stopni Fahrenheita (około 0,5°C), nie spodziewali się, że efekt będzie tak wyraźny. Okazało się, że jeden taki zabieg zwiększa poziom spokojnych fal alfa w mózgu o 4%, a tydzień regularnych sesji przynosi znaczącą poprawę nastroju.

Sportowe korzenie terapii zimnem

→ Czytaj też: Nowe elektrody można wymalować na głowie. Czy badania mózgu przestaną być uciążliwe?

Pomysł nie wziął się znikąd. Główny autor badania, Semyon Slobounov, profesor kinezjologii na Penn State, od lat badał wpływ chłodzenia głowy na regenerację mózgu po urazach sportowych. W swoich wcześniejszych pracach wykazał, że regularne chłodzenie głowy przyspiesza gojenie neurologiczne u zawodników po wstrząśnieniach. Teraz postanowił sprawdzić, czy podobna interwencja może pomóc osobom bez urazów, po prostu zmagającym się z obniżonym nastrojem. Wraz z zespołem zrekrutował 24 zdrowych studentów w wieku 18–26 lat. Uczestnicy wypełnili kwestionariusze dotyczące stanu psychicznego, przeszli badanie EEG i zostali podzieleni na dwie grupy: jedna nosiła dopasowaną czapkę chłodzącą, druga – nie.

Alfa – mózgowy znak spokoju

→ Czytaj też: Ludzkie oko może naprawić samochody autonomiczne. Sekret tkwi w pręcikach i czopkach

Elektroencefalogram (EEG) nie pozostawił wątpliwości. U osób z czapką chłodzącą natychmiast po pierwszej sesji odnotowano 4% wzrost aktywności fal alfa. To fale mózgowe związane z czuwaniem w stanie głębokiego odprężenia – rodzaj „bezczynności na wysokich obrotach”, gdy mózg przestaje reagować na stresory. W grupie kontrolnej, która tylko siedziała w przyciemnionym pomieszczeniu, fale alfa spadły o 0,5%. „Fale alfa wskazują na ogólnie mniejszą aktywację mózgu. Ten wzrost sugeruje natychmiastowe uspokojenie” – tłumaczy Laura Cooney, współautorka badania, która oparła na nim swoją pracę licencjacką.

Nawyk czy fizjologia? Kluczowa niespodzianka

Naukowcy początkowo zakładali, że czapka działa bezpośrednio na neurony – przez obniżenie temperatury kory mózgowej i zmianę przewodnictwa elektrycznego. Jednak analiza EEG nie potwierdziła tej hipotezy. Gdy ochotnicy przyszli na pomiar dzień po ostatniej, piątej sesji, różnice w falach alfa między grupami zniknęły. Oznacza to, że czapka nie przeprogramowuje trwale rytmów mózgu. „Mechanizm jest głównie psychosomatyczny. To przyjemne doznanie chłodu wywołuje odprężenie, które z kolei zmienia aktywność mózgu” – wyjaśnia Owen Griffith, adiunkt kinezjologii i współautor pracy opublikowanej w Acta Psychologica. Innymi słowy, nie liczy się fizyczne schłodzenie neuronów, ale to, jak nasz umysł odbiera wrażenie chłodu.

Depresja: efekt kumulacyjny

Najważniejsze okazały się zmiany w samopoczuciu. Przez cały tydzień obie grupy spędzały 30 minut dziennie w cichym, ciemnym pokoju z szumem oceanu. U wszystkich objawy depresyjne – mierzone standardowymi kwestionariuszami – malały. Jednak u osób noszących czapkę spadek był znacząco większy i narastał z każdą sesją. „Spadek objawów depresyjnych u zdrowych osób sugeruje, że to obiecująca interwencja” – zauważa Griffith. Autorzy podkreślają wszakże, że czapka nie zastępuje psychoterapii ani leków. To raczej kolejne narzędzie w zestawie pierwszej pomocy psychicznej – tanie, bezpieczne i dostępne natychmiast, podobnie jak zimny okład na migrenę.

Co dalej z chłodzeniem głowy?

Badanie ma oczywiste ograniczenia: małą próbę i krótki czas obserwacji. Nie wiemy, jak czapka wpływa na osoby z kliniczną depresją ani czy efekt utrzymuje się po tygodniach. Autorzy zapowiadają kolejne eksperymenty z większymi grupami i dłuższym follow-upem. Jedno jest pewne: odprężenie po chłodzeniu to nie placebo – ma realny odcisk w falach mózgowych. I być może za kilka lat czapka chłodząca stanie się tak powszechnym narzędziem relaksacyjnym jak dzisiaj mata do jogi. A wszystko zaczęło się od sportowców z urazami głowy i jednego badacza, który postanowił sprawdzić, czy zimno może leczyć duszę.