Kobiety mają lepszą pamięć. To może opóźniać diagnozę alzheimera o prawie 3 lata

— Kobiety dysponują większą „rezerwą poznawczą”, z której mogą skorzystać, gdy ich mózgi zaczynają być dotknięte chorobą — mówi Sasha Novozhilova z McGill University w Montrealu. Brzmi to jak dobra wiadomość. Problem w tym, że ta przewaga może działać na niekorzyść: maskować objawy alzheimera i opóźniać diagnozę o blisko trzy lata.

Zespół Novozhilovej przeanalizował dane z dwóch dużych, długoterminowych badań, w których regularnie wykonywano testy poznawcze i obrazowanie mózgu u osób starszych w USA i Kanadzie. U części uczestników rozwinęła się choroba Alzheimera. Wyniki opublikowano w serwisie MedRxiv, który gromadzi nierecenzowane jeszcze prace naukowe.

Test pamięci, który nie działa tak samo

→ Czytaj też: Alzheimer: analiza snu z AI wykryje chorobę na lata przed objawami. Jak to działa?

Ocenę zdolności poznawczych przeprowadzono w standardowy sposób: uczestnicy mieli nauczyć się listy 15 przeczytanych słów, a następnie przywołać je natychmiast, po odwróceniu uwagi innymi słowami i ponownie po dłuższym czasie. To klasyczny test pamięci werbalnej, powszechnie stosowany w diagnostyce alzheimera.

Wiele uczestniczek nadal osiągało dobry wynik nawet po nagromadzeniu się w ich mózgach nieprawidłowo sfałdowanych białek amyloidowych — charakterystycznej patologii choroby. Przeciętnie uzyskiwały one mieszczące się w normie wyniki testu o 2,7 roku dłużej niż mężczyźni z tym samym poziomem patologii.

Rezerwa poznawcza, która się wyczerpuje

→ Czytaj też: Trauma wzmacnia OCD. Neurologia tłumaczy, dlaczego natrętne myśli wydają się tak realne

Dlaczego tak się dzieje? Novozhilova wskazuje, że przez całe życie kobiety mają średnio lepszą wyjściową pamięć werbalną niż mężczyźni. To może maskować objawy wczesnego stadium choroby. Kobiety dysponują większą „rezerwą poznawczą” — siecią połączeń neuronalnych, która pozwala kompensować uszkodzenia.

— Kobiety wydają się mieć lepsze połączenia w mózgu, dlatego jeśli jeden obszar zacznie się pogarszać, wokół niego znajduje się wiele połączeń, które mogą pomóc w utrzymaniu prawidłowych funkcji poznawczych — tłumaczy badaczka. Problem pojawia się, gdy ta rezerwa w końcu się wyczerpie. Wtedy funkcje poznawcze mogą szybko się pogorszyć — a na leczenie może być już za późno.

„Kobiety dysponują większą rezerwą poznawczą, z której mogą skorzystać, gdy ich mózgi zaczynają być dotknięte chorobą” — Sasha Novozhilova, McGill University

Konsekwencje dla leczenia

Nowe leki, takie jak lekanemab i donanemab, nieznacznie spowalniają postęp choroby, ale muszą być podawane na wczesnym etapie. Jeśli u kobiet diagnoza jest opóźniona, terapia może być mniej skuteczna. Autorzy analiz sugerują, że to może tłumaczyć, dlaczego kobiety w badaniach klinicznych gorzej reagują na te preparaty — otrzymują je w późniejszym stadium.

Rozwiązaniem mogłoby być odmienne interpretowanie wyników testów pamięci werbalnej u kobiet i stosowanie różnych progów uwzględniania patologii. Inną opcją są badania przesiewowe krwi, które potrafią wykryć wczesną postać choroby, zanim pojawią się problemy z pamięcią.

Skąd ta różnica?

Naukowcy nie są pewni, dlaczego kobiety mają średnio lepszą pamięć werbalną, a mężczyźni lepiej zapamiętują informacje przestrzenne. Podejrzewają podłoże ewolucyjne. W przeszłości kobiety mogły doskonalić umiejętności werbalne, by skutecznie komunikować się ze społecznością i przekazywać wiedzę dzieciom, podczas gdy mężczyźni polowali. Również dziś większy odsetek kobiet pracuje w zawodach wymagających sprawności językowej — przy pisaniu, redagowaniu, w pielęgniarstwie, nauczaniu i administracji biurowej, co dodatkowo wzmacnia pamięć werbalną.

Niezależnie od przyczyn, jedno jest pewne: standardowe testy pamięci nie wystarczą, by wcześnie wykryć alzheimera u kobiet. Potrzebne są nowe narzędzia diagnostyczne i większa świadomość, że „dobry wynik” nie zawsze oznacza zdrowy mózg.