Melatonina dla dzieci na sen. Czy działa i kiedy bywa bezużyteczna?

Melatonina to jeden z najczęściej sięganych po środków na sen w amerykańskich domach — i jeden z najbardziej kontrowersyjnych. Część nagłówków przypisuje jej moc wzmacniania odporności, inne wiążą ją z niewydolnością serca. Co naprawdę wiadomo?

Hormon, który reaguje na ciemność

→ Czytaj też: Dziecko tańczy, zanim nauczy się chodzić. Mózg przetwarza muzykę już w 3. miesiącu życia

Melatoninę wydziela szyszynka — niewielki, przypominający szyszkę gruczoł umieszczony głęboko w mózgu. Jej poziom rośnie wieczorem, osiąga szczyt w środku nocy i gwałtownie spada nad ranem. To rytm dobowy: powtarza się każdego dnia.

Najsilniejszym hamulcem produkcji melatoniny jest światło. Ciemność zdejmuje tę blokadę i pozwala szyszynce uwolnić hormon. Dlatego specjaliści odradzają jasne światło wieczorem, a zalecają naturalne światło w ciągu dnia — zwłaszcza rano — by utrwalić naturalny rytm snu.

Dlaczego pomaga jednym, a zawodzi innych

→ Czytaj też: Mózg nie głupieje od scrollowania. Uczy się tylko wybierać łatwiejszą nagrodę

W przeciwieństwie do innych dostępnych bez recepty środków, melatonina działa dwiema drogami. Pierwsza daje efekt nasenny — zwiększa senność i ułatwia zaśnięcie. Druga, unikalna dla melatoniny, reguluje rytm czuwania i snu, przesuwając wewnętrzny zegar.

Najczęstszym zaburzeniem rytmu dobowego u nastolatków jest typ opóźniony. Wewnętrzny zegar zostaje przesunięty względem rzeczywistego czasu — osoba nie czuje senności do późnej nocy, czasem po północy. Melatonina podpowiada wtedy mózgowi, że pora spać wcześniej, niż naturalnie by to odczuł.

Jak tłumaczy Sally Ibrahim, pediatra i specjalistka medycyny snu z Case Western Reserve University, w tekście opublikowanym przez The Conversation, wiele dzieci z bezsennością zasypia szybciej i śpi dłużej o około pół godziny. Niektóre jednak w ogóle nie reagują. Co istotne — przyjmowanie syntetycznej melatoniny nie zakłóca produkcji własnej.

Loteria zawartości w tabletce

Największy problem? W USA melatonina to suplement diety, a nie lek na receptę. FDA nie reguluje jej tak jak leków. W Unii Europejskiej jest dostępna wyłącznie na receptę, z dawkowaniem ustalanym przez lekarza.

Skutkiem braku regulacji jest dramatyczna rozbieżność jakości. Badanie z 2023 roku objęło 30 komercyjnych produktów z melatoniną:

• zawartość melatoniny wahała się od −83% do +478% względem deklaracji na etykiecie,
• w obrębie jednej partii tej samej marki różnice sięgały 465%,
• niektóre żelki opisane jako melatonina w ogóle jej nie zawierały,
• część produktów zamiast melatoniny zawierała kannabidiol (CBD).

Wysokie dawki u dzieci nie były testowane pod kątem bezpieczeństwa. Zgłaszane przedawkowania zwykle wiążą się z łagodnymi objawami, ale część dzieci trafiła do szpitala. Ibrahim apeluje, by trzymać melatoninę poza zasięgiem najmłodszych — zwłaszcza żelki, które łatwo pomylić z cukierkami.

Kiedy melatonina ma sens

Stosowana prawidłowo — odpowiednia marka, dawka, wskazanie i pod kontrolą lekarza — melatonina może bezpiecznie wspierać leczenie bezsenności. Solidne dowody dotyczą dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi, takimi jak spektrum autyzmu czy ADHD.

Najmocniejsze dane pochodzą z randomizowanych badań klinicznych. W jednym z nich, obejmującym 125 dzieci i nastolatków — w większości z autyzmem — melatonina wydłużyła nocny sen o niemal 60 minut.

Wniosek ekspertki jest prosty: melatonina nie zastąpi diagnozy ani metod niefarmakologicznych. Zanim sięgnie się po nią dla dziecka, warto skonsultować się z lekarzem i sprawdzić wiarygodność marki — na przykład certyfikat USP, niezależnego programu testowania jakości.