Odchudzające zastrzyki tworzą nowy typ jojo. Po odstawieniu waga wraca szybciej niż kiedykolwiek

Zastrzyki odchudzające potrafią stopić kilkanaście procent masy ciała. To fakt. Ale co się dzieje, gdy pacjent przestaje je przyjmować? Zespół z Anglii obserwuje niepokojące zjawisko: tycie okazuje się szybsze niż kiedykolwiek wcześniej.

Farmakologiczny rollercoaster

→ Czytaj też: AI znalazła naturalny zamiennik Ozempicu. Działa lepiej niż zastrzyki?

Dla wielu osób zmagających się z otyłością leki takie jak Wegovy czy Mounjaro stanowią małą rewolucję. Te preparaty, najczęściej określane mianem agonistów GLP-1, naśladują hormony uwalniane po posiłku. Dzięki nim człowiek czuje się syty i mniej głodny. Mounjaro, którego substancją czynną jest tirzepatid, oddziałuje także na inny hormon zaangażowany w kontrolę apetytu i poziomu cukru we krwi.

Skuteczność robi wrażenie. Niestety entuzjazm studzi najnowsza obserwacja klinicystów. Pacjenci, którzy z różnych względów odstawiają leki — czy to z powodu skutków ubocznych, kosztów, czy decyzji lekarza — wpadają w pułapkę. Odzyskiwanie kilogramów nabiera tempa, którego nie notowano przy tradycyjnym jojo.

Melanie Jay, badaczka z Uniwersytetu Nowojorskiego, nazywa to zjawisko „efektem odbicia na sterydach”. Organizm pozbawiony nagle syntetycznego sygnału sytości zaczyna kompensować okres niedoboru kalorii z imponującą determinacją. Apetyt wraca ze zdwojoną siłą, a metabolizm pozostaje spowolniony.

Biologia kontra farmakologia

→ Czytaj też: 27% chorych na cukrzycę bierze leki na odchudzanie. Czy grozi im utrata wzroku?

Mechanizm jest prostszy, niż mogłoby się wydawać. Agoniści GLP-1 nie uczą organizmu nowych nawyków — one go oszukują. Podczas terapii mózg otrzymuje stały komunikat: „jestem najedzony”. Gdy ten sygnał znika, ośrodki głodu uruchamiają się gwałtowniej, próbując nadrobić stratę. To tak, jakby puścić mocno naciągniętą gumkę.

Badania pokazują, że po odstawieniu tirzepatydu większość pacjentów odzyskuje znaczną część utraconej wagi w ciągu 12 miesięcy. Niektórzy wracają do punktu wyjścia, a niektórzy go przekraczają. Pojawia się pytanie, na które wciąż brakuje odpowiedzi: czy te preparaty skazują pacjentów na terapię do końca życia?

Klinicyści są ostrożni. „Te leki działają, dopóki się je przyjmuje” — podkreślają zgodnie. Problem w tym, że żaden długoterminowy model opieki nie zakładał tak masowego i długiego stosowania farmakoterapii w otyłości. Systemy zdrowotne nie są na to gotowe.

Cena sukcesu

Koszty kuracji potrafią sięgać kilkunastu tysięcy złotych rocznie. Dla wielu pacjentów to bariera nie do przeskoczenia. Efekt? Po kilku miesiącach przerywają leczenie i wkraczają w fazę gwałtownego przyrostu masy ciała. Tyle że tym razem z poczuciem porażki większym niż przed terapią.

Lekarze zaczynają mówić o potrzebie strategii wyjścia — stopniowego zmniejszania dawek, łączenia farmakoterapii z intensywną terapią behawioralną. Na razie to postulaty, nie standardy. Tymczasem producenci pracują nad kolejnymi generacjami leków, jeszcze silniejszymi i prawdopodobnie jeszcze droższymi.

Paradoks jest widoczny gołym okiem: mamy coraz skuteczniejsze narzędzia do walki z otyłością, ale nie potrafimy z nich korzystać w sposób zrównoważony. Kilogramy topnieją szybko — i równie szybko wracają, gdy tylko ampułkostrzykawka znika z lodówki. To nie wina leków. To luka w naszym myśleniu o otyłości jako chorobie przewlekłej, a nie epizodzie do zaleczenia.

Pytanie nie brzmi już: „czy te leki działają?”. Brzmi: „co potem?” — i wciąż czeka na odpowiedź.