Szczęki zamiast łap. Zagadka maleńkich ramion T. rexa wreszcie rozwiązana?

Trzymetrowe ramię przy ciele długości autobusu — proporcje T. rexa zawsze wyglądały karykaturalnie. Teraz paleontolodzy mają twarde dane na to, co stało za tą anatomiczną osobliwością. Kosztem łap był miażdżący zgryz.

Kompromis ewolucyjny zapisany w kościach

→ Czytaj też: Bursztyn sprzed 400 milionów lat znaleziony w Chinach. Co to oznacza dla nauki?

Zespół Elizabeth Steell z University of Cambridge zebrał pomiary ciał, czaszek i kończyn przednich 85 gatunków nieptasich teropodów. Następnie opracował metodę ilościowej oceny wytrzymałości czaszki — biorąc pod uwagę kształt, siłę zgryzu i sposób łączenia kości.

Wynik? Im masywniejsza i silniejsza czaszka, tym krótsze ramiona. T. rex osiągnął najwyższy wskaźnik siły cranialnej. Tuż za nim uplasował się Tyrannotitan, gigantyczny drapieżnik z wczesnej kredy. Zależność utrzymywała się niezależnie od masy ciała. „Możesz ważyć tonę lub dziesięć ton — jeśli masz mocną czaszkę, ramiona będą stosunkowo małe” — wyjaśnia Charlie Scherer z University College London, współautor badania opublikowanego w Proceedings of the Royal Society B.

Ofiara rosła — strategia musiała się zmienić

→ Czytaj też: Gus za 50 milionów dolarów. Kto traci na aukcji najdroższego T. rex w historii?

Co napędziło tę ewolucyjną redukcję? Naukowcy wskazują na rozmiar ofiar. Roślinożerne zauropody — największe znane dinozaury — stawały się coraz potężniejsze. W starciu z takim przeciwnikiem łapy schodziły na drugi plan.

„Wszystko rozgrywało się na przedzie. Głowa była tym, co wchodziło w kontakt z ofiarą. To był najłatwiejszy sposób powalenia zdobyczy — zamiast skakania dookoła i szarpania pazurami” — komentuje Scherer. Ewolucja postawiła na jeden niszczycielski atak głową.

Badanie ujawniło też, że trend nie ograniczał się do tyranozaurydów. Obejmował również abelizaurydy, karcharodontozurydy, ceratozaurydy i megalozaurydy. Te dwie ostatnie grupy wcześniej nie były łączone z tym ewolucyjnym schematem. Fion Waisum Ma, paleontolog z Beipiao Pterosaur Museum of China, podkreśla, że to poszerza nasze rozumienie konwergencji wśród teropodów.

Nie takie bezużyteczne, na jakie wyglądają

Czy krótkie ramiona oznaczały całkowitą bezużyteczność? Niekoniecznie. Andre Rowe z University of Bristol zaznacza, że wciąż mało wiemy o mechanicznej funkcji tych kończyn. „Były maleńkie, ale nie musiały być bezużyteczne” — zastrzega.

Niektórzy badacze sugerują, że pomagały w przytrzymywaniu partnera podczas godów albo umożliwiały podniesienie się z pozycji leżącej. Inna hipoteza mówi o roli w walce między osobnikami tego samego gatunku. Pewności na razie nie ma.

„Przypomina mi to, dlaczego w ogóle pokochałem dinozaury. Były jednymi z najbardziej innowacyjnych i odnoszących sukcesy zwierząt, jakie kiedykolwiek istniały” — mówi Rowe.

Drapieżnik idealny

T. rex żył około 66–68 milionów lat temu. Osiągał 12 metrów długości i ważył tyle, co afrykański słoń. Jego ramiona mierzyły zaledwie metr — mniej niż jedną trzecią długości nóg. Śmieszna dysproporcja skrywała jednak brutalną logikę.

Gdy głowa stała się głównym narzędziem zabijania, selekcja naturalna faworyzowała osobniki z silniejszymi szczękami. Zasoby organizmu — wapń, energia metaboliczna, czas rozwoju — zostały przekierowane. Łapy po prostu obcięto z budżetu.

Badacze wskazują, że odkrycie pomaga zrozumieć, jak precyzyjnie ewolucja potrafi kształtować anatomię pod presją ekologiczną. Wystarczyło kilkadziesiąt milionów lat, by z drapieżników używających wszystkich czterech kończyn powstały maszyny do gryzienia — z kończynami przednimi zredukowanymi niemal do szczątkowych dodatków.

W zapisie kopalnym widać to jak na dłoni — im bliżej końca ery dinozaurów, tym czaszki teropodów robią się cięższe, a łapy coraz bardziej symboliczne. Wyścig zbrojeń między drapieżnikiem a ofiarą miał swoją cenę. T. rex zapłacił ją ramionami.