Sześć miesięcy karmienia piersią a ryzyko ADHD. Co pokazało 37 600 rodzin

„Im dłużej dziecko było karmione wyłącznie piersią — do sześciu miesięcy — tym niższy był poziom objawów ADHD w wieku trzech, pięciu i ośmiu lat” — mówi Berit Skretting Solberg, psychiatra z Uniwersytetu w Bergen. Brzmi prosto, ale za tym zdaniem stoi jedno z najtrudniejszych pytań w neuronauce dziecięcej: jak odróżnić wpływ mleka od wpływu genów?

Dane z prawie 38 tysięcy rodzin

→ Czytaj też: Czekasz na wizytę i nie możesz nic zrobić? To może być ślad po dziecięcej traumie

Zespół z Uniwersytetu w Bergen sięgnął po dane z norweskiego badania kohortowego MoBa, obejmującego matki, ojców i dzieci. Próba była ogromna — 37 600 rodzin.

Sześć miesięcy po porodzie matki wypełniały kwestionariusz: jak długo karmiły wyłącznie piersią, kiedy wprowadziły dokarmianie, kiedy pojawiły się pokarmy stałe. Na tej podstawie obliczono liczbę miesięcy wyłącznego karmienia. Następnie objawy ADHD oceniano w trzech punktach — w wieku 3, 5 i 8 lat.

Wyłonił się wyraźny wzorzec. Im dłuższe wyłączne karmienie do granicy sześciu miesięcy, tym niższe wyniki na skali objawów ADHD. Zależność miała charakter dawka–odpowiedź: każdy dodatkowy miesiąc liczył się na korzyść dziecka.

Najtrudniejszy problem: geny czy mleko?

→ Czytaj też: Profesor dał studentom dziwne zadanie. Najlepsze zdjęcia zrobili ci, którzy mieli popełniać błędy

ADHD jest silnie dziedziczne. To rodziło pułapkę. Matki z cechami ADHD statystycznie karmią krócej i częściej mają dzieci z objawami zaburzenia. Z drugiej strony niemowlęta z wczesnymi trudnościami neurorozwojowymi bywają trudniejsze do karmienia. Klasyczny problem jajka i kury.

„Nawet po tych korektach utrzymywał się wyraźny, choć umiarkowany efekt ochronny związany z czasem wyłącznego karmienia piersią” — wyjaśnia Solberg.

Żeby rozplątać ten węzeł, badacze uwzględnili znane genetyczne ryzyko ADHD oraz czynniki socjodemograficzne. Kluczowym narzędziem były analizy par rodzeństwa: porównywano dzieci z tej samej rodziny, karmione różnie długo. Wspólne geny i to samo środowisko domowe pozostawały stałe. Efekt ochronny przetrwał ten rygorystyczny test.

Dlaczego mleko miałoby chronić mózg

Mleko matki to nie tylko pożywienie. Badacze nazywają je wyspecjalizowaną matrycą neurorozwojową. Dostarcza skoncentrowanych dawek długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, kluczowych aminokwasów, przeciwciał matczynych oraz bioaktywnych bakterii.

Te składniki uczestniczą w budowie struktur mózgu i kalibracji wczesnego układu odpornościowego. Efekt był widoczny u chłopców i dziewczynek, najsilniejszy w wieku 3 i 5 lat, słabszy w wieku 8 lat. Karmienie w jakiejkolwiek formie dawało mierzalną korzyść — ale maksymalna ochrona wiązała się z sześcioma miesiącami karmienia wyłącznego.

Ostrożność zamiast pewności

Solberg nie ogłasza dowodu na związek przyczynowy. Próba MoBa nie jest w pełni reprezentatywna dla populacji Norwegii: uczestniczki mają wyższe wykształcenie i karmią częściej oraz dłużej niż przeciętnie.

Paradoksalnie to sugeruje, że w grupach, gdzie karmienie piersią jest rzadsze, efekt mógłby być nawet silniejszy. „Jak w przypadku innych badań obserwacyjnych, trudno wyciągać twarde wnioski o przyczynowości” — zaznacza badaczka.

Wniosek nie obala genetyki. W społeczeństwie dziedziczność pozostaje najsilniejszym czynnikiem ryzyka ADHD. Badanie wskazuje jednak coś istotnego: poza genami istnieją modyfikowalne czynniki wczesnego życia, które mogą wspierać odporność rozwijającego się mózgu. A to otwiera pole, na którym da się działać.