Tajemnica „dzbana śmierci” w Laosie. W środku skrywał szczątki wielu pokoleń

Przez dekady archeolodzy spierali się, do czego służyły tajemnicze kamienne dzbany rozsiane po laotańskim płaskowyżu. Dopiero teraz, po raz pierwszy, udało się znaleźć wewnątrz jednego z nich nienaruszone ludzkie szczątki. Odkrycie nie tylko potwierdza pogrzebową funkcję tych monumentalnych naczyń, ale też ujawnia zaskakująco złożone praktyki żałobne sprzed ponad tysiąca lat.

Równina Dzbanów – krajobraz pełen zagadek

→ Czytaj też: Archeolodzy odkryli cmentarz I wojny w Bieszczadach. Co kryją mogiły?

Na płaskowyżu Xieng Khouang w północnym Laosie znajduje się jedno z najbardziej intrygujących stanowisk archeologicznych świata – Równina Dzbanów. Rozrzuconych jest tam ponad 2000 wydrążonych w skale kamiennych naczyń, które powstały wzdłuż szlaków handlowych intensywnie używanych między 500 r. p.n.e. a 500 r. n.e. Ich rozmiary wahają się od 1 do 3 metrów wysokości. Mimo że badacze od dawna podejrzewali, iż dzbany mogły służyć do celów pogrzebowych, brakowało twardych dowodów – aż do teraz.

„Dzban śmierci” – co krył w środku?

→ Czytaj też: Upadek czterech cywilizacji w jednym momencie. Archeolodzy rozwiązali zagadkę epoki brązu

Podczas wykopalisk na stanowisku Site 75 archeolodzy natknęli się na wyjątkowy okaz – Jar 1, liczący 2,05 metra średnicy. Jak relacjonuje Nicholas Skopal z James Cook University, główny autor badań opublikowanych w czasopiśmie Antiquity, „to jeden z największych dzbanów znanych obecnie w Laosie”. W środku znajdowały się nie tylko kości, ale też wielobarwne szklane paciorki, z których wiele wyprodukowano w Indiach.

To, co zaskoczyło badaczy, to sposób ułożenia szczątków. Czaszki umieszczono wzdłuż krawędzi naczynia, a kości rąk i nóg zgrupowano osobno. Taki układ sugeruje, że dzban nie był miejscem pierwotnego pochówku, ale służył do wtórnych praktyk pogrzebowych – składano w nim częściowo rozłożone ciała. Datowanie radiowęglowe kilku zębów wykazało, że kości trafiały do naczynia wielokrotnie, między 890 a 1160 rokiem n.e.

Pokolenia w jednym naczyniu

Skopal podkreśla, że „obecne dowody sugerują, iż była to zbiorowa przestrzeń grobowa używana wielokrotnie przez pokolenia, prawdopodobnie przez rodziny lub społeczności”. Wewnątrz znaleziono szczątki zarówno małych dzieci, jak i dorosłych. To wskazuje, że rytuał był praktykowany przez długi czas i miał głębokie znaczenie społeczne.

Odkrycie potwierdza hipotezę, którą przez lata wysnuwali archeolodzy. Anna Pineda z Australian National University, która nie brała udziału w badaniach, komentuje: „Funkcje kamiennych dzbanów zawsze były przedmiotem spekulacji. Znalezienie ludzkich kości in situ w końcu zdecydowanie odpowiada na pytanie o jedno z ich zastosowań: jako pojemniki do wtórnych pochówków”.

Paciorki z Indii – dowód na globalne powiązania

Oprócz kości w dzbanie znaleziono dużą liczbę szklanych paciorków. Jak zauważa Pineda, „wysoka ilość prawdopodobnie handlowych paciorków świadczy o powiązaniach handlowych w całej Azji Południowo-Wschodniej”. To dowód, że społeczność tworząca dzbany była częścią rozległej sieci wymiany, a zarazem kultywowała własne, unikalne tradycje pogrzebowe.

Naukowcy planują teraz badania starożytnego DNA, aby sprawdzić, czy osoby pochowane w dzbanie były ze sobą spokrewnione. „Mamy nadzieję, że analiza genetyczna pozwoli nam zbadać biologiczne relacje między osobnikami” – zapowiada Skopal. Może to rzucić nowe światło na strukturę społeczną dawnych mieszkańców Równiny Dzbanów.

Co dalej?

Odkrycie Jar 1 to przełom, ale rodzi kolejne pytania. Czy wszystkie dzbany na Równinie pełniły tę samą funkcję? Czy istniały lokalne różnice w obrządkach? Don Matthews, archeolog z Australian National University, studzi entuzjazm: „Odkrycie ludzkich szczątków wewnątrz dużego kamiennego dzbana jest nowym i znaczącym wkładem w badania Równiny Dzbanów, ale należy je traktować ostrożnie, dopóki szersze wykopaliska nie potwierdzą podobnych pochówków”. Niezależnie od tego, jedno jest pewne – tajemnica laotańskich dzbanów właśnie zaczęła się ujawniać.