Tajemniczy „dzban śmierci” w Laosie. Przez wieki składano w nim pokolenia zmarłych

Na środku łąki w północnym Laosie stoi kamienny kolos o średnicy ponad dwóch metrów. Nie jest ani świątynią, ani grobowcem - przynajmniej nie w klasycznym sensie. To „dzban śmierci”, w którym przez pokolenia składano szczątki zmarłych. Przez dekady naukowcy jedynie spekulowali, do czego służyły tysiące tajemniczych kamiennych naczyń rozsianych po płaskowyżu Xieng Khouang. Teraz mają pierwsze niepodważalne dowody.

Pierwszy nienaruszony „dzban śmierci”

→ Czytaj też: Neandertalscy stolarze sprzed 60 tysięcy lat. Znaleźli ślady narzędzi, jakich dotąd nie widziano

Zespół archeologów pod kierunkiem Nicholasa Skopala z James Cook University w Australii dokonał odkrycia, które zmienia dotychczasowy obraz Równiny Dzbanów. Podczas wykopalisk na stanowisku Site 75 natrafili na ogromne naczynie, nazwane roboczo Jar 1. Jego średnica wynosi 2,05 metra, a ściany są wyjątkowo grube i masywne.

Wewnątrz znajdowały się nie pojedyncze kości, ale starannie ułożone szczątki wielu osób. Co istotne - nie były to szkielety złożone w całości. Skupiono się na wybranych elementach: czaszki umieszczono przy krawędziach naczynia, a kości długie rąk i nóg zgrupowano osobno. Jak podaje serwis Live Science, to wyraźny sygnał, że dzban nie służył jako pierwszy, docelowy pochówek.

- To jeden z największych znanych obecnie dzbanów w Laosie - mówi Skopal. - Połączenie niezwykłej grubości ścian, szerokiej podstawy i ogromnej ilości ludzkich szczątków odróżnia Jar 1 od innych naczyń wykopanych w tym regionie.

Pokolenia zmarłych w jednym naczyniu

→ Czytaj też: Czy egipscy faraonowie mordowali własny dwór? Czaszki sprzed 5000 lat ujawniają mroczny rytuał

Najbardziej zaskakujące okazały się wyniki datowania radiowęglowego. Analiza zębów z wnętrza dzbana wykazała, że kości trafiały do niego wielokrotnie między 890 a 1160 rokiem n.e. To okres przynajmniej 250 lat, podczas których kolejne grupy składały tu szczątki swoich bliskich.

- Obecne dowody sugerują, że była to zbiorowa przestrzeń grzebalna używana wielokrotnie przez pokolenia, prawdopodobnie przez dalszą rodzinę lub społeczność - tłumaczy Skopal.

Wśród pochowanych znajdowały się osoby w różnym wieku - od małych dzieci po dorosłych. To potwierdza, że dzban pełnił funkcję kolektywnego miejsca pamięci, a nie jednorazowego grobu.

Rytuał, który wciąż skrywa tajemnice

Wykopaliska ujawniły też inne detale. Wraz z kośćmi znaleziono wielobarwne szklane paciorki, z których wiele pochodziło z Indii. To dowód na dalekosiężne kontakty handlowe społeczności zamieszkującej Równinę Dzbanów.

- Stężenie paciorków i przedmiotów w Jar 1 sugeruje, że były to ważne elementy końcowego obrzędu pogrzebowego i praktyk upamiętniania przodków - dodaje Skopal.

Naukowcy podkreślają, że nie wiadomo jeszcze, czy wszystkie kamienne naczynia na Równinie Dzbanów pełniły tę samą funkcję. Ponad 2000 dzbanów rozrzuconych na płaskowyżu wzniesiono wzdłuż starożytnych szlaków handlowych między 500 r. p.n.e. a 500 r. n.e. Cywilizacja, która je stworzyła, wciąż pozostaje anonimowa.

Jak zauważa Anna Pineda, archeolog z Australian National University, odkrycie to ostatecznie rozstrzyga wieloletnią debatę. - Funkcje kamiennych dzbanów zawsze były przedmiotem spekulacji. Znalezienie ludzkich kości w środku wreszcie zdecydowanie odpowiada na pytanie o jedno z ich zastosowań: jako pojemników na wtórne pochówki.

Co dalej? Genetyka i kolejne wykopaliska

Zespół Skopala nie zamierza poprzestać na tym odkryciu. Kolejnym krokiem będą badania starożytnego DNA, które mogą ujawnić relacje biologiczne między osobami złożonymi w dzbanie.

- Starożytne DNA pozwoli nam zbadać pokrewieństwa między tymi osobami - zapowiada Skopal. - To jeden z głównych następnych etapów projektu.

Badanie opublikowane w czasopiśmie Antiquity otwiera nowy rozdział w archeologii Azji Południowo-Wschodniej. Pokazuje, że nawet na dobrze znanych stanowiskach wciąż można znaleźć odpowiedzi na fundamentalne pytania. A jedno z nich brzmi: czy pozostałe dzbany również kryją w sobie pokolenia zmarłych? Odpowiedź może zmienić wszystko, co wiemy o tajemniczej kulturze Równiny Dzbanów.