Ukryty związek w zdrowej żywności roślinnej może napędzać zapalenie jelit

Czy szpinak i migdały, dotąd symbole zdrowej diety, mogą szkodzić jelitom?. Fot. Hoa binh, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

„Po raz pierwszy zaobserwowaliśmy, że pacjenci z chorobą Leśniowskiego-Crohna jedzą tyle samo produktów roślinnych co osoby zdrowe, a mimo to mają więcej szczawianów w kale” - mówi Anna Salvador, biolożka przewodu pokarmowego z University of North Carolina. To zdanie otwiera nowy rozdział w rozumieniu nieswoistych zapaleń jelit i stawia pod znakiem zapytania bezkrytyczne zaufanie do diety roślinnej.

Szczawiany - cichy sabotażysta na talerzu

→ Czytaj też: Badanie DNA 142 średniowiecznych grobów. Co odkryto w parze dorosły-dziecko?

Szczawiany to naturalne związki występujące we wszystkich roślinach. Organizm ludzki nie potrafi ich wykorzystać - większość wydalamy z moczem i kałem. Problem zaczyna się, gdy mechanizm wydalania szwankuje. Zespół z UNC, we współpracy z Montreal Clinical Research Institute, przeanalizował dietę i stolec 46 uczestników, w tym osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna. Wynik zaskoczył nawet samych badaczy: chorzy spożywali porównywalne ilości roślin, ale w ich kale wykrywano istotnie wyższe stężenie szczawianów.

Kluczem okazały się białka transportowe SLC26A2 i SLC26A3, które odpowiadają za wchłanianie szczawianów z jelita. W próbkach tkanek pobranych od setek pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego geny kodujące te transportery były wyraźnie mniej aktywne niż u osób zdrowych. Jelito nie radzi sobie z usuwaniem związku, który zaczyna kumulować się w niebezpiecznych ilościach.

„Dieta to jedna z najpotężniejszych, modyfikowalnych dźwigni, jakie mamy w medycynie, a to badanie daje nam ramy molekularne, by zacząć używać jej precyzyjniej” - komentuje genetyk Shehzad Sheikh z UNC.

Myszy, stan zapalny i odpowiedź immunologiczna

→ Czytaj też: Trzy geny decydują, kiedy dostaniesz Alzheimera. Kto powinien to sprawdzić?

Aby potwierdzić związek przyczynowy, naukowcy sięgnęli po model zwierzęcy. Myszy z celowo wywołanym zapaleniem jelit podzielono na grupy - jedna otrzymywała paszę wzbogaconą w szczawiany. Zwierzęta na diecie wysokoszczawianowej traciły więcej masy ciała, rozwijały silniejszy stan zapalny, który utrzymywał się dłużej, a ich przeżywalność była niższa. Co istotne, w laboratorium mysie komórki odpornościowe wystawione na działanie szczawianów zwiększały produkcję cytokin prozapalnych. To nie bezpośrednie uszkodzenie tkanek przez związek, lecz reakcja układu odpornościowego napędza patologię.

Badacze przyjrzeli się również trzeciemu transporterowi - SLC26A6. W grupie 131 pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna mniej aktywny wariant genu SLC26A6 wiązał się z cięższym przebiegiem schorzenia. Odkrycie sugeruje, że zdolność jelita do radzenia sobie ze szczawianami może być indywidualnie zróżnicowana i częściowo uwarunkowana genetycznie.

Co to oznacza dla talerza?

Szpinak, botwina, rabarbar, migdały i bataty - wszystkie te produkty uchodzą za synonim zdrowego odżywiania. I nadal nim są, podkreślają autorzy badania opublikowanego w Cellular and Molecular Gastroenterology and Hepatology. Nikt nie sugeruje ich eliminacji z diety. Odkrycie wskazuje raczej, że u osób z nieswoistym zapaleniem jelit umiarkowanie w spożyciu produktów bogatych w szczawiany może przynieść korzyść kliniczną.

„Dla pacjentów żyjących z chorobą Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego te badania otwierają prawdziwie nowy kąt terapeutyczny - taki, który łączy jedzenie na talerzu ze stanem zapalnym w jelicie” - dodaje Sheikh. Kolejnym krokiem mogą być próby celowania w transportery SLC26, by usprawnić usuwanie szczawianów, lub suplementacja bakteriami rozkładającymi te związki.

Badanie, choć przeprowadzone na niewielkiej grupie, dostarcza molekularnych podstaw pod to, co wielu gastroenterologów podejrzewało od lat: dieta roślinna nie jest uniwersalnym remedium, a jej wpływ na jelita zależy od indywidualnej maszynerii genetycznej i stanu zapalnego błony śluzowej. Zamiast kolejnej diety-cud, nauka proponuje precyzję - i to może być największa zmiana w myśleniu o żywieniu w chorobach zapalnych jelit od dekad.