Zakwaszenie oceanów kurczy mózgi kałamarnic. Co to oznacza dla ekosystemów?

Zakwaszenie oceanów postępuje szybciej, niż sądzono – i nie oszczędza nawet najbardziej inteligentnych bezkręgowców. Z najnowszego badania kanadyjskich naukowców wynika, że mózgi kałamarnic mogą się kurczyć nawet o połowę, co odbiera im zdolność do skutecznego polowania.

Mózg jak u psa – ale o połowę mniejszy

→ Czytaj też: Upadek czterech cywilizacji w jednym momencie. Archeolodzy rozwiązali zagadkę epoki brązu

Głowonogi z podklasy Coleoidea – kałamarnice, mątwy i ośmiornice – uchodzą za najinteligentniejsze bezkręgowce na Ziemi. Liczbą neuronów dorównują psom. Dominują w oceanicznych sieciach pokarmowych, a ich zdolność adaptacji budzi podziw biologów.

Jednak badanie zaprezentowane podczas SEB Conference 2026 przynosi niepokojące wnioski. Dr Garett Allen z Acadia University hodował kałamarnice rafowe (Sepioteuthis lessoniana) od momentu wyklucia w dwóch różnych środowiskach. W pierwszym panowało pH 8,2 – typowe dla dzisiejszych oceanów. W drugim – pH 7,8, czyli poziom prognozowany na rok 2100.

Różnica okazała się drastyczna. – Od razu zauważyłem, że ich mózgi były o połowę mniejsze. Musiałem sprawdzić diagnostyczne dane wyjściowe z programu. To było prawdziwe zaskoczenie – relacjonuje naukowiec. Objętość mózgu malała aż o 49 proc., podczas gdy wielkość ciała pozostawała bez zmian.

Gorszy wzrok to gorsze polowanie

→ Czytaj też: AI rozszyfrowała śpiew ptaków. Co mówią nam od lat?

Wcześniejsze obserwacje wykazały, że kałamarnice w zakwaszonej wodzie tracą ochotę do żerowania. Nowe badanie wskazuje, że przyczyną może być kurczenie się ośrodków wzrokowych w mózgu. – Uważamy, że mniejsza chęć do żerowania może być związana ze spadkiem ostrości widzenia – z powodu kurczącego się płata wzrokowego – wyjaśnia dr Allen.

Zakwaszenie oceanów to skutek rosnącego stężenia CO2 w atmosferze. Dwutlenek węgla rozpuszcza się w wodzie, tworząc kwas węglowy i obniżając pH. Ten proces zagraża nie tylko kałamarnicom. Wpływa na zdolność organizmów morskich do budowania muszli i szkieletów – od koralowców po plankton.

Jak dotąd nie wiadomo dokładnie, jaki mechanizm odpowiada za kurczenie się mózgów głowonogów. Naukowcy podejrzewają niedobory substancji odżywczych lub stres oksydacyjny. Trwają dalsze eksperymenty, które mają wyjaśnić to zjawisko i sprawdzić długoterminowe skutki.

Konsekwencje dla całego oceanu

Kałamarnice są nie tylko drapieżnikami, ale i ofiarami – stanowią pożywienie dla ryb, ptaków morskich i ssaków. Jeśli ich populacje zaczną słabnąć z powodu upośledzonych zdolności łowieckich, zachwieje to całym łańcuchem pokarmowym. Zmniejszenie mózgu i gorszy wzrok oznaczają mniej udanych polowań, mniej energii, mniej osobników.

Ekolodzy zwracają uwagę, że zmiany klimatu nie ograniczają się do wzrostu temperatur i ekstremalnych zjawisk pogodowych. Zakwaszenie wód to cichy, ale nieubłagany proces, który przeprogramowuje fizjologię organizmów od wewnątrz.

Wyniki badań nad kałamarnicami są kolejnym ostrzeżeniem. Im wyższe stężenie CO2, tym głębsze zmiany w oceanie. A te – choć niewidoczne gołym okiem – mogą okazać się trudniejsze do odwrócenia niż jakakolwiek susza czy powódź.

Co dalej?

Naukowcy z Acadia University planują kolejne eksperymenty, by sprawdzić, czy zmiany w mózgach kałamarnic są odwracalne. Pytanie, na które nikt na razie nie zna odpowiedzi, brzmi: czy oceany zdążą się oswoić z nowym pH, zanim głowonogi stracą szansę na przetrwanie? Na razie jedno jest pewne – ryzyko dla ekosystemów morskich jest realne i nie można go dłużej lekceważyć.