Czemu naprawdę wymarli neandertalczycy? DNA ostatnich populacji obala popularną teorię

Engis 2 - pierwszy odkryty neandertalczyk - czekał ponad sto lat, zanim rozpoznano, kim naprawdę był.

Przez lata winę za zniknięcie neandertalczyków zrzucano na ich własne geny - zbyt wsobne, zbyt zubożone. Nowa analiza DNA pokazuje, że to nie tak prosta historia.

Stare kości, nowe geny

→ Czytaj też: Neandertalscy stolarze sprzed 60 tysięcy lat. Znaleźli ślady narzędzi, jakich dotąd nie widziano

Zespół kierowany przez antropolożkę ewolucyjną Albę Bossoms Mesa z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka ponownie zbadał szczątki 27 neandertalczyków. Pochodziły z siedmiu stanowisk w dorzeczu Mozy w Belgii i dwóch lokalizacji we Francji.

To jedne z ostatnich populacji neandertalskich w północno-zachodniej Europie. Żyły mniej niż 52 500 lat temu. Niektóre szczątki znano od dawna - okaz Engis 2 był pierwszym odkrytym neandertalczykiem, choć rozpoznano go jako takiego dopiero ponad sto lat po znalezisku z 1829 roku.

„Dane genetyczne są nowe, ale okazy nie” - powiedziała Bossoms Mesa portalowi ScienceAlert.

Kość udową z Trou Magrite zidentyfikowano jako neandertalską dopiero w 2015 roku, po tym jak przez lata leżała w muzealnej kolekcji przypisana innemu gatunkowi.

Wsobność? Niekoniecznie

→ Czytaj też: Czy egipscy faraonowie mordowali własny dwór? Czaszki sprzed 5000 lat ujawniają mroczny rytuał

Wynik zaskoczył badaczy. Analiza opublikowana w Nature nie wykazała rosnącego obciążenia genetycznego ani spadku różnorodności w czasie.

„Genomy nie wykazują dowodów na rosnące obciążenie genetyczne ani zmniejszoną różnorodność w czasie, co daje niewiele wsparcia hipotezie, że degeneracja genetyczna była główną przyczyną wymarcia neandertalczyków” - stwierdziła Bossoms Mesa.

Obraz, jaki się wyłania, różni się od dotychczasowego. Późni neandertalczycy z Belgii i Francji tworzyli powiązaną, zróżnicowaną genetycznie populację regionalną. Grupy mieszały się ze sobą, a poziom chowu wsobnego pozostawał niski.

Skąd więc wzięła się popularna teoria? Z próbek. Wcześniejsze genomy wysokiej jakości pochodziły głównie ze starszych osobników z wschodniej Eurazji - z jaskiń Czagyrskiej i Denisowej. Tamte populacje żyły dawniej, na skrajnie wschodnim krańcu zasięgu gatunku, co mogło sprzyjać ich izolacji i wsobności.

Może wcale nie wymarli?

Badanie dorzuca argument do innej hipotezy: neandertalczycy mogli nigdy nie zniknąć w pełnym sensie. Zamiast tego „wtopili się” w populacje współczesnych ludzi.

Wspiera to obfity materiał dowodowy na krzyżowanie się Homo sapiens z neandertalczykami przez dziesiątki tysięcy lat. W północno-zachodniej Europie oba gatunki mogły współistnieć nawet przez 500 pokoleń - czas wystarczający, by ich genetyczne gałęzie się splotły.

Tu pojawia się zaskakująca asymetria. Przepływ materiału genetycznego szedł jakby w jedną stronę. Ludzie wchłonęli neandertalskie DNA, ale odwrotnie - niekoniecznie.

„Mamy kilka przykładów wczesnych współczesnych ludzi, którzy mieli neandertalskich przodków zaledwie kilka pokoleń wstecz. Nie mamy jednak ani jednego przykładu neandertalczyka z niedawnym współczesnym ludzkim przodkiem w jego najbliższym drzewie genealogicznym” - zaznaczyła Bossoms Mesa.

Co to zmienia?

Nowe ustalenia nie wykluczają, że neandertalczycy byli demograficznie wrażliwi. Podważają jednak ideę, że ich genomy systematycznie się psuły aż do końca.

Przyczyny ich zniknięcia mogły różnić się w zależności od miejsca - mieszanka czynników środowiskowych i powiązań między grupami. Dlaczego geny płynęły tylko w jednym kierunku, pozostaje pytaniem otwartym. Rozszyfrowanie tej asymetrii może okazać się kluczem do zrozumienia naszej wspólnej historii.