Pieniądze zdradzają demencję wcześniej niż pamięć. Sygnały, których nie wolno przeoczyć

Pierwsze kłopoty z zarządzaniem pieniędzmi mogą wyprzedzać diagnozę otępienia o lata. Fot. Luca Galuzzi (Lucag), Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.5

Zanim u starszej osoby pojawi się diagnoza otępienia, często najpierw zawodzą codzienne umiejętności - w tym zarządzanie pieniędzmi. To wczesny sygnał, który rodziny zwykle dostrzegają zbyt późno, gdy środki już przepadły.

Subtelne sygnały, które wyglądają jak zwykłe starzenie

→ Czytaj też: Niewybaczenie jak trucizna. Psycholog: uraza aktywuje reakcję walki lub ucieczki

Niepokojące zmiany łatwo przeoczyć, bo przypominają naturalne procesy starzenia. Tymczasem nawet niewielkie pogorszenie pamięci czy funkcjonowania dnia codziennego powinno wzbudzić czujność. Stacey Wood w Psychology Today wymienia konkretne zachowania, na które warto zwrócić uwagę:

• upraszczanie ubioru - rezygnacja z wizyt u fryzjera czy manicure, nienoszenie nowych ubrań,
• przygotowywanie prostszych posiłków, częste korzystanie z dań na wynos lub resztek,
• niewyjaśniona utrata wagi,
• poleganie na innych w kwestii transportu, mimo że dana osoba formalnie może prowadzić samochód.

To oznaki spadku sprawności w tzw. instrumentalnych czynnościach życia codziennego (IADL), które pogarszają się wcześniej niż podstawowa samoopieka. Badacze z Cornell University - Mark Lachs i Karl Pillemer - wykazali w badaniach podłużnych, że podatność na problemy finansowe pojawia się na długo przed widocznymi objawami otępienia. Dlatego tak często umyka uwadze, dopóki pieniądze nie zmienią właściciela.

Nowa osoba w życiu rodzica - sygnał ostrzegawczy

→ Czytaj też: Przemoc w dzieciństwie zostawia bliznę w mózgu. Badanie UCLA pokazuje, jak głęboką

Bardziej niepokojącym znakiem jest pojawienie się w rozmowach starszej osoby kogoś nowego - kogo rodzina nie zna i co do kogo ma wątpliwości. Większość takich relacji jest niewinna, ale jeśli znajomość zaczęła się online, dobrze jest przyjrzeć się motywacjom drugiej strony.

„W mojej praktyce kryminalistycznej regularnie słyszę od rodzin znajdujących się dokładnie w takiej sytuacji - zwykle już po tym, jak wyczuły, że coś jest nie tak, ale zanim wiedziały, czy i jak interweniować” - zauważa Stacey Wood.

Niewłaściwy wpływ rzadko pojawia się nagle. Buduje się stopniowo przez typowe schematy: przymilanie się, okazywanie uczucia i uznania, a jednocześnie zniechęcanie seniora do kontaktów z rodziną. Może też zdarzyć się, że opiekun wynajęty w momencie rosnącej zależności zaczyna dostrzegać okazję do korzyści finansowych. Rodziny, które potrafią opisać takie wzorce, mają większe szanse na skuteczną pomoc ze strony odpowiednich służb, np. Adult Protective Services w USA.

Rozmowa o pieniądzach to nie tabu

Reagowanie bywa trudne między innymi dlatego, że temat finansów i zdrowia w rodzinie często objęty jest milczeniem. Naturalnym odruchem dorosłych dzieci jest unikanie tych rozmów. Z kolei normalizacja tematu to pierwszy krok. Podzielenie się własnymi informacjami finansowymi lub zdrowotnymi może obniżyć opór rodzica i uczynić ją partnerską, a nie przypominającą interwencję.

Badania Petera Lichtenberga sugerują, że choć takie rozmowy wydają się nienaturalne między rodzicami a dorosłymi dziećmi, wcale nie są tematem zakazanym dla samych starszych osób. Ludzie często chętniej rozmawiają o pieniądzach z przyjaciółmi lub znajomymi niż z własnymi dziećmi. To ważna wskazówka: niezręczność dotyczy relacji, a nie samego tematu. Należy też znać oś czasu - podatność finansowa zwykle pojawia się na długo przed diagnozą łagodnych zaburzeń poznawczych czy koniecznością zatrudnienia opiekuna. Większość osób, w tym sami seniorzy, nie zdaje sobie sprawy, że proces już się rozpoczął.

Wczesne wychwycenie sygnałów i odważna, ale taktowna rozmowa mogą uchronić starszych bliskich przed stratą oszczędności życia - a czasem i przed postępującym osamotnieniem.