Przejdź do treści
Medycyna

Płyn z jamy brzusznej skrywał rzadkie komórki odpornościowe. Teraz mogą pomóc w walce z rakiem

W płynie gromadzącym się w jamie brzusznej pacjentów z zaawansowanym rakiem naukowcy odkryli nieznaną populację komórek dendrytycznych. Odkrycie rzuca nowe światło na mechanizmy obronne organizmu i może otworzyć drogę do skuteczniejszych terapii.

3 min czytania
Czy płyn z wodobrzusza, dotąd uciążliwy objaw, stanie się kluczem do nowych terapii przeciwprzerzutowych?
Czy płyn z wodobrzusza, dotąd uciążliwy objaw, stanie się kluczem do nowych terapii przeciwprzerzutowych?. Fot. Zofia Waligóra, Wikimedia Commons, CC BY 3.0
Spis treści

Czy płyn z wodobrzusza, dotąd uciążliwy objaw, stanie się kluczem do nowych terapii przeciwprzerzutowych?. Fot. Zofia Waligóra, Wikimedia Commons, CC BY 3.0

Płyn, który gromadzi się w jamie brzusznej niektórych pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową, odsłonił nieznany dotąd element układu odpornościowego. Międzynarodowy zespół badaczy zidentyfikował w nim rzadką populację komórek dendrytycznych, które mogą odgrywać kluczową rolę w ograniczaniu ataku organizmu na przerzuty.

Wodobrzusze - płynne archiwum choroby

→ Czytaj też: Dwóch dawek wystarczyło, by rak zniknął. Historia 3-latka, która zmienia onkologię

Gdy komórki nowotworowe rozsiewają się do jamy otrzewnej, często dochodzi do gromadzenia się płynu - tzw. wodobrzusza nowotworowego. Zawiera on nie tylko komórki raka, ale także liczne składniki mikrośrodowiska guza: komórki odpornościowe, cytokiny, pęcherzyki zewnątrzkomórkowe. Dla onkologów to swoiste „płynne archiwum” choroby, umożliwiające wgląd w interakcje nowotwór-układ odpornościowy bez biopsji.

Rzadkie komórki dendrytyczne z ekspresją RORC

→ Czytaj też: Badanie: popularny gen chroni przed rakiem. Gdy mutuje, niszczy leczenie

Rzadkie komórki dendrytyczne z ekspresją RORC.
Rzadkie komórki dendrytyczne z ekspresją RORC. Fot. Zofia Waligóra, Wikimedia Commons, CC BY 3.0

W najnowszym numerze czasopisma Science Immunology ukazała się praca, w której badacze przeanalizowali próbki wodobrzusza pobrane od pacjentów z różnymi nowotworami z przerzutami do jamy brzusznej. Dzięki sekwencjonowaniu RNA na poziomie pojedynczych komórek (scRNA-seq) naukowcy mogli zajrzeć w głąb heterogenicznej mieszaniny komórek obecnych w płynie. To pozwoliło wyłowić niezwykle nieliczną frakcję - mniej niż 1% wszystkich komórek odpornościowych - która wykazywała unikalny profil ekspresji genów z dominacją RORC. Co istotne, komórek tych nigdy wcześniej nie łączono z nowotworami u ludzi.

Komórki dendrytyczne to wyspecjalizowane strażniczki układu odpornościowego - wychwytują antygeny i prezentują je limfocytom T, inicjując odpowiedź. Odkryta subpopulacja, naznaczona aktywnością genu RORC, wykazuje cechy sugerujące, że może raczej hamować niż pobudzać atak immunologiczny na guz. RORC to główny regulator różnicowania limfocytów Th17, które odgrywają podwójną rolę w nowotworach - mogą zarówno wspierać, jak i hamować wzrost guza. Jego obecność w komórkach dendrytycznych była dotąd znana jedynie z badań na myszach, gdzie powiązano ją z tolerancją immunologiczną w jelitach. Odkrycie u ludzi, w przypadku choroby nowotworowej, otwiera zupełnie nowy rozdział.

Implikacje dla immunoterapii

Badanie rzuca nowe światło na mechanizmy ucieczki nowotworu spod nadzoru immunologicznego. Jeśli uda się potwierdzić, że komórki dendrytyczne RORC+ rzeczywiście tłumią odpowiedź przeciwnowotworową, staną się one atrakcyjnym celem terapeutycznym. Można sobie wyobrazić leki blokujące ich działanie lub przeprogramowujące je do zwalczania guza.

To szczególnie istotne w przypadku przerzutów do jamy otrzewnej, które należą do najtrudniejszych w leczeniu i często oznaczają złe rokowania. Dotychczasowe immunoterapie, takie jak inhibitory punktów kontrolnych, wykazują w ich przypadku ograniczoną skuteczność. Nowo odkryta populacja komórek może wyjaśniać dlaczego - i wskazywać, jak przełamać oporność.

Co więcej, odkrycie to może wykraczać poza nowotwory jamy brzusznej. Mechanizmy tolerancji immunologicznej, w które zaangażowane są komórki dendrytyczne RORC+, mogą działać również w innych miejscach, gdzie guz unika odpowiedzi odpornościowej - na przykład w płucach czy wątrobie. Badanie wpisuje się w rosnący trend eksploracji mikrośrodowiska guza jako źródła nowych celów terapeutycznych. Wodobrzusze, łatwo dostępny płyn, umożliwia śledzenie tych interakcji w czasie rzeczywistym, bez inwazyjnych biopsji.

Co dalej?

Autorzy badania podkreślają, że konieczne są dalsze analizy, by w pełni zrozumieć funkcję tych komórek i potwierdzić ich znaczenie kliniczne na większej grupie pacjentów. Jeśli wyniki się potwierdzą, płyn z wodobrzusza - dotąd traktowany głównie jako uciążliwy objaw - może stać się cennym źródłem biomarkerów i celem nowej generacji terapii. Być może za kilka lat to właśnie w tym płynie będziemy szukać klucza do okiełznania najgroźniejszych przerzutów.

Piotr Olszewski

Piotr Olszewski

AUTHOR

Wydawca i redaktor noktus.pl. Piszę o nauce od strony tego, co z badania realnie wynika, i tego, czego z niego jeszcze nie wiadomo. Prowadzę też serwis promptowy.com. Znalazłeś błąd w tekście? Napisz na admin@noktus.pl - sprostowania mają u mnie pierwszeństwo przed wszystkim innym.

Redaguje