Herbata w butelce to nie to samo co z czajnika. Naukowcy sprawdzili, co tracimy

Sięgając po schłodzoną butelkę herbaty w upalny dzień, rzadko myślimy o tym, że zamiast zdrowia możemy łykać głównie cukier i konserwanty. Tymczasem świeżo parzona herbata — zwłaszcza zielona — od stuleci jest jednym z najsolidniej przebadanych napojów funkcjonalnych na świecie. Zespół z Instytutu Badań nad Herbatą Chińskiej Akademii Nauk Rolniczych postanowił sprawdzić, gdzie przebiega granica między prozdrowotnym naparem a słodkim napojem, który z herbatą łączy już głównie nazwa.

Polifenole, które pracują na naszą korzyść

→ Czytaj też: Bakterie z epoki lodowcowej znają nasze antybiotyki. Co to oznacza dla twojego zdrowia?

Przegląd, opublikowany w czasopiśmie Beverage Plant Research, nie pozostawia złudzeń: tradycyjnie parzona herbata to prawdziwa skarbnica katechin i innych polifenoli. To właśnie te związki odpowiadają za większość udokumentowanych korzyści zdrowotnych. Analiza literatury potwierdziła, że regularne picie herbaty, szczególnie zielonej, odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu chorobom układu krążenia, otyłości, cukrzycy typu 2 i niektórym nowotworom.

Mechanizm jest wielotorowy. Zielona herbata obniża ciśnienie krwi i poprawia profil lipidowy, co bezpośrednio przekłada się na mniejsze ryzyko zawału i udaru. Liczne badania kohortowe pokazują również, że osoby regularnie pijące herbatę rzadziej umierają — z jakiejkolwiek przyczyny — a także rzadziej zapadają na choroby sercowo-naczyniowe i niektóre nowotwory. To nie są marginalne różnice. Katechiny zawarte w zielonej herbacie wspomagają redukcję masy ciała i poprawiają parametry metaboliczne u osób otyłych, a jednocześnie mogą zapobiegać utracie masy mięśniowej u seniorów, przyczyniając się do lepszej sprawności fizycznej i siły mięśni.

Herbata wykazuje również obiecujące właściwości neuroprotekcyjne. Badania wskazują, że osoby regularnie pijące herbatę rzadziej doświadczają spadku funkcji poznawczych i rzadziej stwierdza się u nich biomarkery choroby Alzheimera. Efekt ten jest szczególnie widoczny u osób starszych. Do tego dochodzi działanie przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe — lista korzyści jest długa i solidnie udokumentowana.

Gdy herbata przestaje być herbatą

→ Czytaj też: Tysiące suplementów na młodość do niczego. Które naprawdę działają?

Tu pojawia się kluczowe rozróżnienie, które autorzy przeglądu stawiają bardzo wyraźnie. Sposób przygotowania naparu ma znaczenie fundamentalne. Herbaty butelkowane i bąbelkowe (bubble tea) często zawierają składniki, które mogą zmniejszać lub wręcz niwelować prozdrowotne właściwości herbaty. Mowa o sztucznych słodzikach, cukrze i konserwantach — dodatkach, które w świeżo parzonym naparze po prostu nie występują.

Paradoks polega na tym, że konsument sięga po butelkowaną herbatę z myślą o zdrowiu, a dostaje produkt, który pod względem składu bliższy jest słodzonemu napojowi gazowanemu. Cukier dodany w ilościach przemysłowych nie tylko dostarcza pustych kalorii, ale sam w sobie jest czynnikiem ryzyka otyłości, cukrzycy i chorób serca — czyli dokładnie tych schorzeń, którym świeża herbata pomaga zapobiegać. Autorzy pracy nie owijają w bawełnę: spożycie herbaty w przetworzonych formach powinno być ograniczone.

„Umiarkowane spożycie tradycyjnej, świeżo parzonej herbaty może być korzystne, szczególnie w zapobieganiu chorobom układu krążenia, cukrzycy i nowotworom. Jednak jej spożycie w przetworzonych formach, takich jak herbata butelkowana i herbata bąbelkowa, powinno być ograniczone ze względu na dodany cukier i konserwanty” — podsumowują badacze.

Ciemniejsza strona filiżanki

Przegląd nie pomija też mniej wygodnych tematów. Naukowcy zwracają uwagę na pojawiające się obawy dotyczące pozostałości pestycydów, metali ciężkich i mikroplastiku w herbacie. Zanieczyszczenia te, choć nie stanowią znaczącego zagrożenia dla zdrowia przy typowym spożyciu, pozostają problemem dla osób pijących herbatę przez długi czas — a takich na świecie nie brakuje.

Jest jeszcze kwestia wchłaniania składników odżywczych. Związki zawarte w herbacie, w tym taniny, mogą zakłócać przyswajanie żelaza niehemowego i wapnia. To potencjalnie istotna informacja dla osób na dietach wegetariańskich i wegańskich oraz dla tych o szczególnych potrzebach żywieniowych. Nie chodzi o to, by rezygnować z herbaty, ale by pić ją z umiarem i nie popijać nią bezpośrednio posiłków bogatych w żelazo.

Przyszłe badania, jak podkreślają autorzy, powinny skoncentrować się na długoterminowym wpływie różnych rodzajów herbaty na zdrowie oraz na dokładniejszej ocenie ryzyka związanego z zanieczyszczeniami. To pozwoli lepiej zrozumieć, gdzie przebiega granica między korzyścią a potencjalną szkodą. Jedno jest już jasne: herbata to nie monolit. To, co znajduje się w torebce lub liściach w czajniku, różni się diametralnie od tego, co pływa w plastikowej butelce z półki sklepowej. Wybór należy do nas — ale teraz przynajmniej wiemy, co dokładnie wybieramy.