Szczepionka przeciw HIV? U małp wywołała przeciwciała, które od dekad wymykały się nauce
Zespół Scripps Research po raz pierwszy wywołał szczepionką szeroko neutralizujące przeciwciała przeciw HIV u nietransgenicznych zwierząt. To dowód słuszności metody, która dotąd zawodziła.
Przez dekady wirus HIV wygrywał z każdą próbą stworzenia szczepionki dzięki jednej przewadze: ogromnej różnorodności antygenowej. Teraz badacze ze Scripps Research donoszą, że udało im się wywołać u małp dokładnie te przeciwciała, których organizm ludzki niemal nigdy nie produkuje samodzielnie.
Dlaczego HIV był nie do pokonania
→ Czytaj też: Globalne finansowanie walki z HIV spadło o 18 proc. Eksperci: grozi nam nawrót epidemii
Problem nie polega na tym, że nie istnieją skuteczne przeciwciała. Istnieją — nazywa się je szeroko neutralizującymi przeciwciałami (bnAbs) i potrafią unieszkodliwić wiele różnych szczepów wirusa naraz. Kłopot w tym, że pojawiają się rzadko, u nielicznych zakażonych, i to po latach.
Komórki B zdolne do ich wytworzenia są w organizmie skrajnie rzadkie. Klasyczna szczepionka ich nie pobudza. Stąd pomysł zwany germline-targeting — strategia projektowania szczepionki, która celuje w te rzadkie komórki-prekursory i krok po kroku prowadzi je ku dojrzałym, potężnym przeciwciałom.
Co pokazało badanie
→ Czytaj też: Lek na alzheimera usuwa beta-amyloid i blokuje tau na lata. Jak to działa?
Koncepcja brzmiała obiecująco, ale dotąd zawodziła. Jak przyznają autorzy publikacji w Nature, metoda „do tej pory nie zdołała wygenerować bnAbs u ludzi ani u nietransgenicznych zwierząt”.
Tym razem było inaczej. Badanie opublikowane w Nature opisuje białkową szczepionkę z adiuwantem, testowaną na małpach naczelnych spoza linii wsobnych. Wynik: linie szeroko neutralizujących przeciwciał powstały u co najmniej połowy zwierząt.
Indukowane szczepionką bnAbs wykazały precyzyjną strukturalną imitację interakcji ludzkich przeciwciał z otoczką HIV, zgodną z przewidywaniami metody germline-targeting.
Liczby robią wrażenie. Uzyskane przeciwciała osiągały do 67 procent szerokości neutralizacji w porównaniu z referencyjnym bnAb. Aktywność neutralizująca w surowicy rozwinęła się u 44 procent zwierząt — a w najbardziej uderzającym przypadku sięgnęła poziomu, który powinien chronić przed różnorodnymi izolatami wirusa.
Kto za tym stoi
Pracę prowadził zespół kierowany przez Williama R. Schiefa z Department of Immunology and Microbiology w Scripps Research w La Jolla, we współpracy z IAVI Neutralizing Antibody Center oraz konsorcjum Consortium for HIV/AIDS Vaccine Development. Pierwsze autorstwo dzielą Jon M. Steichen i Patrick J. Madden.
W projekt zaangażowane były także ośrodki takie jak La Jolla Institute for Immunology, Emory University, Ragon Institute oraz MIT. Schief jest również związany z firmą Moderna, co sygnalizuje ścieżkę ku ewentualnemu rozwojowi klinicznemu.
Co to oznacza w praktyce
To wciąż dowód słuszności koncepcji, nie gotowa szczepionka. Badanie wykazało jednak coś istotnego: metodę da się powtarzać. Szczepionka „w sposób odtwarzalny” wywoływała z góry określone klasy przeciwciał, wymierzone w z góry wybrane epitopy wirusa — i to w naturalnych warunkach immunologicznych, bez genetycznie zmodyfikowanych zwierząt.
Dlaczego to ważne? Bo dotychczasowe sukcesy ograniczały się do myszy z wszczepionymi ludzkimi genami przeciwciał. Pokonanie tej bariery u małp z normalnym repertuarem immunologicznym przybliża sprawę do człowieka.
Autorzy nie obiecują rychłej szczepionki dla ludzi. Zapowiadają „dalszą optymalizację tego podejścia”. Ale po latach, w których HIV wymykał się każdej strategii, wywołanie pożądanych przeciwciał na zawołanie wygląda na realny krok naprzód.
